Upadłość konsumencka: zmiany w projekcie z 2026 r. i zasady dziś

Jakie zmiany w upadłości konsumenckiej przewiduje projekt z 2026 r.?

Stan na 9 października 2026 r. wygląda tak: Rada Ministrów przyjęła 2 września 2026 r. projekt nowelizacji Prawa upadłościowego, Prawa restrukturyzacyjnego i ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ). Projekt wpłynął do Sejmu 4 września jako druk nr 3085, a 15 września skierowano go do pierwszego czytania w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. To nadal projekt. Nie został uchwalony, więc dziś obowiązują dotychczasowe przepisy. Uzasadnienie odwołuje się do unijnej dyrektywy 2019/1023 o restrukturyzacji i upadłości. Według art. 9 projektu ustawa ma wejść w życie po 30 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Projekt dotyczy osób fizycznych, zarówno prowadzących działalność, jak i jej nie prowadzących, i obejmuje końcowy etap postępowania, czyli wykonywanie planu spłaty. Rząd proponuje, aby:

• sąd nadzorował wykonanie planu na wniosek upadłego lub wierzyciela, a nie z urzędu;
• pozostałe długi umarzały się po upływie trzech miesięcy od końca okresu planu, a w tym czasie wierzyciele mogli wnioskować o zmianę lub uchylenie planu;
• upadły, który spłaci wierzycieli wcześniej, mógł wnioskować o skrócenie planu, najwyżej o połowę;
• znieść skargę kasacyjną w sprawach umorzenia oraz ustalenia lub zmiany planu;
• upadły składał roczne sprawozdania do akt do końca maja, a sąd nie badał ich treści ani formy;
• wprowadzić zryczałtowane koszty postępowania, a wynagrodzenie syndyka powiązać z przeciętnym wynagrodzeniem ogłaszanym przez GUS;
• dane upadłego przestawały być ujawniane w KRZ po trzech latach od obwieszczenia o umorzeniu z mocy prawa.

Projekt nie zmienia maksymalnej długości planu ani listy długów wyłączonych z umorzenia. Jeśli plan spłaty zostanie ustalony przed wejściem ustawy w życie, co do zasady stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 5 ust. 1 projektu). Zasady poniżej dotyczą przepisów obowiązujących dzisiaj.

Kto może złożyć wniosek o upadłość konsumencką?

Przepisy o upadłości konsumenckiej dotyczą osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (art. 491(1) ust. 1 Prawa upadłościowego). Wniosek może złożyć dłużnik, który jest niewypłacalny, czyli utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1, art. 491(2) ust. 3). Domniemywa się to, gdy opóźnienie w płatnościach przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a). Ustawa przewiduje też wniosek wierzyciela (art. 491(2) ust. 5). Postępowanie prowadzi się także wtedy, gdy masz tylko jednego wierzyciela (art. 491(2) ust. 2).

Wzory formularzy wniosku określa Minister Sprawiedliwości (art. 491(2) ust. 6). Musisz w nim podać między innymi spis wierzycieli z adresami, kwotami i terminami zapłaty, wykaz majątku z szacunkową wyceną oraz przychody i koszty utrzymania z ostatnich 6 miesięcy. Podajesz też czynności prawne z ostatnich 12 miesięcy dotyczące nieruchomości, akcji i udziałów oraz ruchomości, wierzytelności i innych praw o wartości powyżej 10 000 zł (art. 491(2) ust. 4). Wniosek zawiera oświadczenie o prawdziwości danych. Jeśli jest niezgodne z prawdą, odpowiadasz za szkodę wyrządzoną podaniem nieprawdziwych danych (art. 491(2) ust. 5b).

Lista wierzycieli bywa najdłuższą częścią wniosku. Zbierz ją z pism, które masz: nakazów zapłaty, wezwań komorniczych, umów kredytowych. O tym, jak reagować na pismo z sądu, piszemy w tekście o sprzeciwie od nakazu zapłaty.

Ile kosztuje wniosek i jak przebiega postępowanie?

Opłata sądowa od wniosku o upadłość osoby nieprowadzącej działalności wynosi 30 zł (art. 76a pkt 1 i art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Wniosek rozpoznaje sąd rejonowy, sąd gospodarczy (art. 18). Właściwy jest co do zasady sąd miejsca Twojego zwykłego pobytu (art. 19 ust. 1 i 1c). Dalszy przebieg w uproszczeniu:

1. Wniosek. Składasz go na formularzu i wnosisz opłatę.
2. Ogłoszenie upadłości. Sąd ogłasza upadłość, a syndyk zbiera zgłoszenia wierzycieli i likwiduje majątek, jeśli jakiś jest.
3. Projekt planu. Po zakończeniu zgłaszania wierzytelności i likwidacji majątku syndyk składa sądowi projekt planu spłaty albo informację o przesłankach odmowy lub umorzenia bez planu. Syndyk doręcza go Tobie i wierzycielom, a na stanowisko jest 14 dni (art. 491(14) ust. 1 i 3).
4. Decyzja sądu. Sąd ustala plan spłaty, umarza zobowiązania (bez planu lub warunkowo) albo odmawia (art. 491(14) ust. 4). Na postanowienie o planie lub umorzeniu przysługuje zażalenie (art. 491(14) ust. 7).
5. Wykonanie planu. Spłacasz wierzycieli w ustalonym zakresie. Po wykonaniu planu sąd stwierdza to i umarza pozostałe zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości (art. 491(21) ust. 1).

Ile trwa plan spłaty i kiedy sąd umarza długi bez planu?

Plan spłaty ustala sąd. Zasadniczo trwa nie dłużej niż 36 miesięcy. Jeśli sąd ustali, że doprowadziłeś do niewypłacalności albo znacznie ją pogłębiłeś umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan trwa od 36 do 84 miesięcy (art. 491(15) ust. 1 pkt 4 i ust. 1a). Gdy plan pozwala spłacić co najmniej 70% długów nim objętych, trwa najwyżej rok, a przy co najmniej 50% najwyżej dwa lata (ust. 1b i 1c). Sąd nie jest związany stanowiskiem Twoim ani wierzycieli. Bierze pod uwagę możliwości zarobkowe, koszty utrzymania Twoje i osób na Twoim utrzymaniu, potrzeby mieszkaniowe i wysokość niezaspokojonych wierzytelności (art. 491(15) ust. 4).

Sąd odmawia ustalenia planu i umorzenia zobowiązań, gdy dłużnik celowo doprowadził do niewypłacalności albo znacznie ją pogłębił, na przykład trwoniąc majątek. Tak samo jest, gdy w ciągu 10 lat przed wnioskiem umorzono mu już długi w upadłości. Wyjątkiem są względy słuszności lub humanitarne (art. 491(14a) ust. 1).

Inaczej jest, gdy Twoja osobista sytuacja w oczywisty sposób wskazuje, że jesteś trwale niezdolny do jakichkolwiek spłat. Wtedy sąd umarza zobowiązania bez planu (art. 491(16) ust. 1). Gdy niezdolność do spłat nie jest trwała, umorzenie jest warunkowe, a okres próby trwa 5 lat od uprawomocnienia się postanowienia. W tym czasie nie możesz dokonywać czynności prawnych, które mogłyby pogorszyć Twoją sytuację majątkową, chyba że sąd wyrazi zgodę (art. 491(16) ust. 2a, 2c i 2d). Jeśli w ciągu 5 lat nikt nie złoży wniosku o ustalenie planu, zobowiązania umarzają się z upływem tego okresu (art. 491(16) ust. 2i).

Jakich długów upadłość konsumencka nie umarza?

Część zobowiązań zostaje po umorzeniu. Art. 491(21) ust. 2 wyłącza z umorzenia:

• zobowiązania alimentacyjne;
• renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci;
• grzywny orzeczone przez sąd;
• orzeczony przez sąd obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienia za krzywdę;
• nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie;
• obowiązek naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem;
• zobowiązania, których umyślnie nie ujawniłeś, jeśli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Zakaz wszczynania egzekucji po umorzeniu nie obejmuje tych należności (art. 491(21) ust. 3). Jak ustala się wysokość świadczenia, opisujemy w tekście o alimentach na dziecko.

Co z mieszkaniem w upadłości konsumenckiej?

Mieszkanie lub dom, w którym mieszkasz, może wejść do masy upadłości i zostać sprzedane. Jeśli trzeba zaspokoić potrzeby mieszkaniowe Twoje i osób na Twoim utrzymaniu, z uzyskanej sumy wydziela się kwotę na najem. Odpowiada ona przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od 12 do 24 miesięcy (art. 342a ust. 1).

Kwotę ustala sędzia-komisarz na Twój wniosek. Uwzględnia potrzeby mieszkaniowe, liczbę osób na Twoim utrzymaniu, Twoje zdolności zarobkowe, kwotę ze sprzedaży i opinię syndyka (art. 342a ust. 2). Na jego postanowienie przysługuje zażalenie. Jeśli opuściłeś lokal, który nie został jeszcze sprzedany, a w masie są środki, sędzia-komisarz może przyznać zaliczkę na tę kwotę (art. 342a ust. 3).

Jeśli masz dług, pismo od wierzyciela albo wezwanie komornika, opisz sprawę na stronie Co się stało?. Sprawdzimy, jakie terminy już biegną.

Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje stan prawny na dzień aktualizacji. Nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.