Umowa wspólników w spółce z o.o.: co wpisać, a co do umowy spółki

Czym jest umowa wspólników i czym różni się od umowy spółki?

Zakładacie we dwoje albo we troje spółkę z o.o. Jedna osoba wnosi pieniądze, druga pracę, trzecia kontakty. Nikt nie pyta, co będzie, gdy jeden z Was za dwa lata zechce odejść albo zacznie robić to samo na własną rękę. Na takie pytania odpowiada umowa wspólników, nazywana też umową inwestycyjną albo z angielska SHA.

To osobna umowa, zawarta na podstawie zasady swobody umów. Strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, o ile jego treść lub cel nie sprzeciwiają się naturze stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (art. 353¹ k.c.). Kodeks spółek handlowych nie reguluje takiej umowy, więc jej treść zależy od tego, co sami ustalicie.

Umowa spółki jest czym innym. Bez niej spółka nie powstanie (art. 163 pkt 1 k.s.h.). Wiąże spółkę i każdego kolejnego wspólnika, a jej zmiana wymaga uchwały i wpisu do rejestru (art. 255 § 1 k.s.h.). Umowa wspólników zobowiązuje tylko jej strony i zostaje między nimi. Ta różnica decyduje o tym, gdzie wpisać poszczególne zapisy.

Co zwykle reguluje umowa wspólników?

Najczęściej trzy obszary: kto za co odpowiada i kto wnosi pieniądze, jak podejmujecie ważne decyzje oraz co się dzieje, gdy ktoś wychodzi. Poniżej klauzule, które pojawiają się najczęściej, razem z miejscem, w którym zapis zadziała.

W spółce z o.o. kodeksowy zakaz konkurencji dotyczy członka zarządu, który bez zgody spółki nie może zajmować się interesami konkurencyjnymi (art. 211 § 1 k.s.h.). Przepis ten nie obejmuje wspólnika, który nie zasiada w zarządzie. Dlatego wpisuje się go do umowy.

Co musi być w umowie spółki, a nie tylko w umowie wspólników?

Wszystko, co ma działać wobec spółki i wobec osoby, która kupi udziały od któregoś z Was. Umowa wspólników tego nie załatwi, bo nowy nabywca jej nie podpisał.

Dwa przykłady. Chcecie, by udziału nie można było sprzedać obcej osobie bez Waszej zgody. Ustawa pozwala uzależnić zbycie od zgody spółki albo w inny sposób je ograniczyć (art. 182 § 1 k.s.h.), ale mówi o ograniczeniu, nie o wyłączeniu zbywalności. Sam zapis w umowie wspólników zablokuje wtedy tylko Was.

Drugi przykład to wyrzucenie wspólnika. Zapis „wspólnik, który naruszy umowę, traci udziały” nie wyłączy go ze spółki. Wyłączenie następuje wyrokiem sądu, z ważnych przyczyn dotyczących wspólnika, na żądanie wszystkich pozostałych wspólników, jeśli ich udziały stanowią więcej niż połowę kapitału zakładowego (art. 266 § 1 k.s.h.). Udziały muszą wtedy przejąć wspólnicy lub osoby trzecie, a cenę ustala sąd (art. 266 § 3 k.s.h.). Inną drogą jest przymusowe umorzenie, ale tylko wtedy, gdy umowa spółki je przewiduje i określa jego przesłanki oraz tryb (art. 199 § 1 k.s.h.). Dodatkowe obowiązki wspólnika wobec samej spółki, poza wniesieniem wkładu, trzeba dokładnie określić w umowie spółki. Inaczej są bezskuteczne wobec spółki (art. 159 k.s.h.).

Czy kara umowna w umowie wspólników jest skuteczna?

Karę umowną można zastrzec dla zobowiązań niepieniężnych. Strony mogą zastrzec, że naprawienie szkody z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (art. 483 § 1 k.c.). Zobowiązanie „nie sprzedam udziałów przez 3 lata” i „nie podejmę konkurencyjnej działalności” są właśnie niepieniężne.

Kara należy się w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość szkody (art. 484 § 1 k.c.). Dłużnik może jednak żądać jej zmniejszenia, gdy zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane albo gdy kara jest rażąco wygórowana (art. 484 § 2 k.c.). Milionową karę za spóźnione przekazanie dokumentów sąd może więc na żądanie dłużnika zmniejszyć.

Wskazówka praktyczna: powiąż wysokość kary z konkretną sumą albo wzorem, np. wartością sprzedanych udziałów, i opisz zachowanie, za które ją naliczasz. Ogólne „za każde naruszenie umowy” prowadzi potem do sporu. Jeśli wspólnik pozwie o zapłatę kary, sąd może wydać nakaz zapłaty. Obronę przed nakazem z postępowania upominawczego opisujemy w tekście o sprzeciwie od nakazu zapłaty.

Jak sprzedać udziały zgodnie z umową wspólników i jaka forma jest potrzebna?

Umowa wspólników zobowiązuje do sprzedaży, ale sama jej nie przeprowadza. Zbycie udziału, jego części albo jego zastawienie wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 § 1 k.s.h.). Jeśli sprzedaż ma wynikać z klauzuli drag along albo z odkupu po vestingu, po spełnieniu warunków trzeba jeszcze zawrzeć właściwą umowę zbycia w tej formie.

Spółka założona na wzorcu umowy ma ułatwienie: zbycie udziałów może nastąpić także z użyciem wzorca w systemie teleinformatycznym. Oświadczenia zbywcy i nabywcy składa się wtedy kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo osobistym (art. 180 § 2 k.s.h.).

Umowa wspólników w spółce założonej w S24: jak zmienić umowę spółki?

Spółkę z S24 zakłada się na gotowym wzorcu. Wzorzec jest prosty, a pomysły z poprzednich punktów mogą wymagać dopisania zapisów do umowy spółki. Umowa wspólników działa w takiej spółce tak samo jak w każdej innej, bo zawieracie ją poza rejestrem. Problem pojawia się przy zapisach, które mają działać wobec spółki.

Zmiana umowy spółki wymaga uchwały wspólników i wpisu do rejestru (art. 255 § 1 k.s.h.). Zwykle uchwałę protokołuje notariusz (art. 255 § 3 k.s.h.). Umowę zawartą na wzorcu można zmienić w zakresie postanowień zmiennych uchwałą podjętą z użyciem wzorca w systemie teleinformatycznym, bez notariusza (art. 255 § 4 k.s.h.). Przed uchwałą sprawdź, czy planowany zapis mieści się w postanowieniach zmiennych wzorca. Jeśli nie, trzeba iść do notariusza.

Zapisy, które zwiększają świadczenia wspólników albo ograniczają ich prawa udziałowe, wymagają zgody wszystkich wspólników, których dotyczą (art. 246 § 3 k.s.h.). Dlatego ograniczenia zbycia najłatwiej uzgodnić na starcie, gdy wszyscy są po jednej stronie stołu.

Co się dzieje, gdy wspólnicy mają po 50 procent i się nie zgadzają?

Ustawa zakłada, że uchwały zapadają bezwzględną większością głosów, jeśli przepisy lub umowa spółki nie stanowią inaczej (art. 245 k.s.h.). Na każdy udział o równej wartości nominalnej przypada jeden głos, chyba że umowa spółki stanowi inaczej (art. 242 § 1 k.s.h.). Przy podziale 50 na 50 remis oznacza więc brak uchwały i nikt nie przeforsuje swojego zdania.

Wyjścia z impasu ustawa daje niewiele. Wyłączenia wspólnika mogą żądać przed sądem pozostali wspólnicy, jeśli mają więcej niż połowę kapitału zakładowego (art. 266 § 1 k.s.h.). Przy 50 na 50 nikt tego progu nie przekroczy. Sąd może też wyrokiem rozwiązać spółkę na żądanie wspólnika, gdy osiągnięcie jej celu stało się niemożliwe albo zaszły inne ważne przyczyny wywołane stosunkami spółki (art. 271 pkt 1 k.s.h.). To rozwiązanie ostateczne, a nie plan działania. Uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki wymaga z kolei większości dwóch trzecich głosów (art. 246 § 1 k.s.h.).

Dlatego warto uzgodnić mechanizm zawczasu. W umowie wspólników ustalacie kolejność: rozmowa, mediacja, okres do namysłu, a na końcu wykup udziałów jednej strony przez drugą. Dodatkowy głos dla jednego wspólnika wpisujecie do umowy spółki, w granicach art. 174 § 3 i 4 k.s.h. Przy trzech wspólnikach, np. 40, 30 i 30 procent, remis jest mniej prawdopodobny, ale każdy z mniejszych może przechylić szalę.

Jak spisać umowę wspólników krok po kroku?

1. Ustalcie role i wkłady. Zapiszcie, kto wnosi pieniądze, kto pracuje w firmie i kto jest w zarządzie. Od tego zależą pozostałe zapisy.
2. Rozdzielcie zapisy między dwie umowy. Co ma działać wobec spółki i nabywców udziałów (art. 174, 182, 199 k.s.h.), trafia do umowy spółki. Resztę zapisujecie w umowie wspólników.
3. Opiszcie zasady wyjścia. Wskażcie, kiedy i po jakiej cenie można sprzedać udziały, kiedy działa drag along, kiedy tag along i jak liczycie wartość udziałów.
4. Przewidźcie impas. Wpiszcie kolejność działań przy remisie głosów i termin na każdy etap.
5. Dodajcie kary umowne z kwotą lub wzorem. Powiążcie je z konkretnym zachowaniem (art. 483 i 484 k.c.).
6. Podpiszcie na piśmie i trzymajcie kopie. Każdy wspólnik powinien mieć własny egzemplarz. Zmiany wprowadzajcie aneksami.

Jeśli spółka dostała zawiadomienie o kontroli podatkowej, sprawdź, co robić przy kontroli skarbowej. Opisz swoją sytuację na stronie Co się stało?, a wskażemy, które zapisy i dokumenty warto sprawdzić w pierwszej kolejności.

Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje stan prawny na dzień aktualizacji. Nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.