Odrzucenie spadku: termin 6 miesięcy, gdzie złożyć i ile to kosztuje

Ile masz czasu na odrzucenie spadku i od kiedy biegnie termin?

Masz sześć miesięcy. Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku (art. 1015 § 1 k.c.). Tytułem jest ustawa albo testament.

Bieg terminu nie zawsze zaczyna się od śmierci. Według Sądu Najwyższego termin dla spadkobiercy ustawowego rusza w dniu, w którym dowiedział się, że dotyczy go ta podstawa dziedziczenia (uchwała z 19 października 2018 r., III CZP 36/18). Jeśli przed Tobą powołane były inne osoby, na przykład dzieci zmarłego, a Ty jesteś wnukiem albo rodzeństwem, liczysz od chwili, gdy dowiesz się, że tamte osoby spadek odrzuciły albo nie mogą dziedziczyć.

Zapisz sobie dzień, w którym dowiedziałeś się o powołaniu, i nie zostawiaj sprawy na ostatni tydzień. Do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1¹ k.c.), więc nie musisz czekać na wyznaczone posiedzenie.

Co się stanie, jeśli nie odrzucisz spadku w terminie?

Milczenie jest równoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Nie dostaniesz pisma ani przypomnienia, skutek następuje sam.

Dobrodziejstwo inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości stanu czynnego spadku, ustalonego w wykazie albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2 k.c.). Przyjęcie wprost oznaczałoby odpowiedzialność bez tego ograniczenia (art. 1031 § 1 k.c.). Ustawa wymienia trzy drogi: przyjęcie wprost, przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza i odrzucenie (art. 1012 k.c.). Kto odrzuci spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył jego otwarcia (art. 1020 k.c.).

Różnica ma znaczenie, gdy majątek jest niepewny. Przy odrzuceniu nie dziedziczysz niczego, także długów. Przy dobrodziejstwie inwentarza dziedziczysz majątek i odpowiadasz za długi tylko do jego wartości, ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza.

Gdzie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku: w sądzie czy u notariusza?

Oświadczenie składa się przed sądem albo przed notariuszem. Może być złożone ustnie albo na piśmie z urzędowo poświadczonym podpisem (art. 1018 § 3 k.c.). Pełnomocnictwo do jego złożenia też wymaga formy pisemnej z urzędowo poświadczonym podpisem.

Oświadczenie możesz złożyć przed notariuszem albo w sądzie rejonowym, w którego okręgu mieszkasz lub przebywasz (art. 640 § 1 k.p.c.). Notariusz lub sąd niezwłocznie przesyła je z załącznikami do sądu spadku. Gdy toczy się już postępowanie o stwierdzenie praw do spadku, oświadczenie możesz złożyć także w sądzie spadku (art. 640 § 2 k.p.c.).

Oświadczenie musi zawierać dane zmarłego (imię i nazwisko, data i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu), tytuł Twojego powołania i treść oświadczenia. Podajesz też znane Ci osoby z kręgu spadkobierców ustawowych oraz wszystkie testamenty, nawet te, które uważasz za nieważne, z danymi o ich treści i miejscu przechowania (art. 641 § 1 i 2 k.p.c.).

Ile kosztuje odrzucenie spadku w sądzie i u notariusza?

W sądzie zapłacisz opłatę stałą 100 zł od wniosku o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 49 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

U notariusza obowiązuje maksymalna taksa za akt notarialny z takim oświadczeniem: 50 zł (§ 8 pkt 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej). To stawka za samą czynność, obowiązująca w dniu 9 października 2026 r. Przed wizytą zapytaj kancelarię notarialną o aktualną stawkę i o łączny koszt z wypisami.

Jak odrzucić spadek krok po kroku?

1. Ustal dzień początku terminu. Zapisz, kiedy dowiedziałeś się, że to Ty jesteś powołany: z testamentu albo z ustawy po tym, jak odrzuciły go osoby bliższe.
2. Zbierz dokumenty. Przygotuj dane zmarłego oraz listę znanych Ci spadkobierców ustawowych i testamentów. Zapytaj sąd albo notariusza, jakie dokumenty przynieść, na przykład odpis aktu zgonu.
3. Wybierz sąd albo notariusza. W sądzie złożysz wniosek i zapłacisz 100 zł. U notariusza umawiasz wizytę z zapasem czasu, bo samo umówienie terminu nie zachowuje terminu ustawowego.
4. Złóż oświadczenie albo wniosek z zapasem. Wniosek do sądu złożony przed końcem terminu wystarcza do jego zachowania. Zachowaj potwierdzenie wpływu lub kopię protokołu.
5. Powiadom rodzinę. Odrzucając spadek, jesteś traktowany tak, jakbyś nie dożył jego otwarcia (art. 1020 k.c.). Jeśli jesteś dzieckiem zmarłego, Twój udział przypada wtedy Twoim dzieciom (art. 931 § 2 k.c.). Każda z nich ma własny, osobny termin.

Czy możesz odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zgody sądu?

Zasadniczo nie. Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka (art. 101 § 3 k.r.o.), a odrzucenie spadku do takich czynności należy. Gdy toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie wydaje sąd spadku, a nie opiekuńczy (art. 640¹ k.p.c.). Na czas postępowania o zezwolenie sześciomiesięczny termin ulega zawieszeniu (art. 1015 § 1² k.c.).

Od 15 listopada 2023 r. jest jeden wyjątek (art. 101 § 4 k.r.o., dodany ustawą z 28 lipca 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 1615). Zezwolenie nie jest potrzebne, gdy dziecko dziedziczy dlatego, że wcześniej spadek odrzucił jego rodzic. Rodzic działa wtedy za zgodą drugiego rodzica, który ma władzę rodzicielską, albo oboje rodzice odrzucają spadek wspólnie. Dodatkowo spadek muszą odrzucać też inni zstępni tych rodziców, na przykład rodzeństwo dziecka. Bez porozumienia rodziców wraca zasada z § 3. Składając oświadczenie, rodzic oświadcza też m.in. o zakresie swojej władzy rodzicielskiej i o tym, kto już spadek odrzucił (art. 641 § 3¹ k.p.c.).

Czy odrzucenie można cofnąć i co zrobić po terminie?

Oświadczenia o odrzuceniu spadku nie można odwołać, a złożone pod warunkiem albo z zastrzeżeniem terminu jest nieważne (art. 1018 § 1 i 2 k.c.). Nie ma więc sposobu, by po prostu zmienić zdanie.

Wąska furtka to art. 1019 k.c. Jeżeli oświadczenie, albo jego niezłożenie w terminie, nastąpiło pod wpływem błędu lub groźby, możesz uchylić się od jego skutków. Robisz to przed sądem i jednocześnie oświadczasz, czy i jak przyjmujesz spadek albo go odrzucasz. Uchylenie wymaga zatwierdzenia przez sąd. Prawo wygasa po roku od wykrycia błędu albo od ustania stanu obawy (art. 88 § 2 k.c.), a do zachowania tego terminu wystarcza wniosek do sądu (art. 1019 § 1 pkt 3 k.c.).

O tym, czy doszło do błędu albo groźby, rozstrzyga sąd w konkretnej sprawie. Jeśli termin już minął, a podejrzewasz, że powodem był błąd albo groźba, sprawdź daty natychmiast, bo roczny termin biegnie od wykrycia błędu.

Co z kolejnymi spadkobiercami i czy przepisy o terminie się zmienią?

Obecnie nie możesz odrzucić spadku „na zapas”. Sąd Najwyższy uznał, że oświadczenie złożone, zanim zaczął biec termin dla danego spadkobiercy, jest bezskuteczne (III CZP 36/18). Gdy rodzice odrzucili spadek, dziecko lub wnuk musi więc poczekać, aż dowie się o swoim powołaniu, i dopiero wtedy działać.

To ma zmienić projekt nowelizacji przygotowany przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego. Według doniesień prasowych z czerwca 2026 r. spadek miałoby być można odrzucić zawczasu, bez czekania na decyzje osób bliższych. Projekt był wtedy w Ministerstwie Sprawiedliwości, przed konsultacjami. Do 9 października 2026 r. przepisy Kodeksu cywilnego o odrzuceniu spadku nie zostały zmienione, więc dziś liczysz tak, jak opisaliśmy wyżej.

Jeśli w tej samej sprawie dostaniesz pismo od wierzyciela zmarłego, termin na sprzeciw biegnie osobno. Opisaliśmy go w tekście o sprzeciwie od nakazu zapłaty. Inne sprawy majątkowe i rodzinne znajdziesz na stronie Co się stało?

Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje stan prawny na dzień aktualizacji. Nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.