Darowizna w gotówce od rodziców: dlaczego skarbówka odmawia zwolnienia

Dlaczego ojciec może dać gotówkę, a syn i tak zapłaci podatek

Typowa sytuacja: ojciec trzyma oszczędności w domu, przekazuje synowi 100 tysięcy złotych w kopercie, syn jeszcze tego samego dnia idzie do banku i wpłaca pieniądze na swoje konto z tytułem „darowizna od taty”. Wygląda na porządnie udokumentowane. Urząd skarbowy odmawia zwolnienia.

Powód leży w jednym zdaniu ustawy. Zwolnienie dla najbliższej rodziny wymaga, by obdarowany udokumentował otrzymanie środków dowodem przekazania na swój rachunek. Dowodem przekazania, a nie dowodem posiadania. Na potwierdzeniu wpłaty jako wpłacający widnieje syn, więc z dokumentu nie wynika, że pieniądze przyszły od ojca.

Tak samo potraktowano 90-letnią matkę bez rachunku bankowego, która dała córce 100 tysięcy złotych w gotówce (interpretacja Dyrektora KIS nr 0111-KDIB2-3.4015.174.2026.1.JS z 2 lipca 2026 r.). I ojca, który przewalutował oszczędności i przekazał je synowi do ręki (interpretacja nr 0111-KDIB2-3.4015.238.2025.1.JS z 4 września 2025 r.). W obu sprawach organ uznał stanowisko podatnika za nieprawidłowe.

Co dokładnie mówi art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn

Zwolnienie obejmuje małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Nie obejmuje teściów, zięcia ani synowej, choć oni mieszczą się w I grupie podatkowej, ani dalszych krewnych, którzy należą do II lub III grupy.

Ustawa stawia dwa warunki. Pierwszy to zgłoszenie nabycia naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego, czyli przy darowiźnie pieniężnej od jej wykonania (art. 4a ust. 1 pkt 1). Służy do tego formularz SD-Z2.

Drugi warunek dotyczy wyłącznie pieniędzy i brzmi tak: obdarowani „udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym” (art. 4a ust. 1 pkt 2).

Ustawa wymienia więc trzy drogi: przelew, wpłatę w banku lub SKOK-u oraz przekaz pocztowy. Gotówki nie zakazuje. Zakazuje tego, żeby ogniwem przekazującym pieniądze na rachunek był sam obdarowany.

Do jakiej kwoty gotówka w ogóle nie jest problemem

Ten fragment ginie w artykułach prasowych, a przesądza o większości rodzinnych sytuacji. Obowiązek dokumentowania przelewem włącza się dopiero wtedy, gdy wartość darowizny doliczona do tego, co ta sama osoba przekazała w roku ostatniego nabycia i w 5 latach poprzedzających, przekracza kwotę z art. 9 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. Dla I grupy podatkowej to 36 120 zł.

Poniżej tego progu gotówka z ręki do ręki niczego nie psuje, bo warunek dokumentacyjny się nie uruchamia. Nie trzeba też składać SD-Z2 (art. 4a ust. 4 pkt 1 u.p.s.d.).

Liczy się suma, nie pojedynczy przelew. Pięć darowizn po 8 tysięcy złotych od tego samego rodzica w ciągu sześciu lat przekracza próg tak samo jak jedna wpłata 40 tysięcy.

Czy za spóźnione SD-Z2 grozi 20 procent podatku

Nie z samego powodu spóźnienia. To najczęstszy błąd w tekstach o darowiznach, a różnica w pieniądzach jest spora.

Gdy warunki zwolnienia nie zostaną spełnione, darowizna podlega opodatkowaniu na zasadach przewidzianych dla nabywców z I grupy podatkowej (art. 4a ust. 3 u.p.s.d.). Kwota wolna 36 120 zł zostaje, a nadwyżka jest opodatkowana według skali 3, 5 albo 7 procent.

Stawka 20 procent z art. 15 ust. 4 u.p.s.d. dotyczy innej sytuacji. Wchodzi wtedy, gdy obowiązek podatkowy powstaje dopiero wskutek powołania się przez podatnika na darowiznę przed organem w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub celno-skarbowej, a należny podatek nie został zapłacony. Innymi słowy: nie karze za spóźniony formularz, tylko za zatajenie darowizny do czasu, aż urząd zapyta o źródło pieniędzy.

Praktyczny wniosek jest taki, że zgłoszenie darowizny po terminie i zapłacenie podatku według skali I grupy zamyka drogę do stawki 20 procent.

Co orzekł NSA i dlaczego sprawa trafiła do Trybunału Konstytucyjnego

Przez lata sądy administracyjne bywały łaskawsze niż fiskus. Skończyło się to uchwałą siedmiu sędziów NSA z 20 marca 2023 r. (III FPS 3/22). NSA uznał, że warunkiem wystarczającym do skorzystania ze zwolnienia jest udokumentowanie przekazania środków we wskazany w przepisie sposób przez darczyńcę na rzecz obdarowanego. Sąd wskazał, że przepis służy nie tylko wsparciu rodziny, lecz także szczelności systemu i przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu pieniędzy o nieustalonym pochodzeniu.

Po uchwale linia się ustabilizowała. NSA uchylił korzystny dla podatniczki wyrok krakowskiego WSA (wyrok z 5 lipca 2024 r., III FSK 898/23), a WSA w Poznaniu oddalił skargę w analogicznej sprawie (wyrok z 24 kwietnia 2025 r., I SA/Po 144/25).

Sam NSA uznał jednak, że z tą wykładnią jest problem konstytucyjny. Postanowieniem z 17 lutego 2026 r. (III FSK 1252/24) skierował do Trybunału Konstytucyjnego pytanie prawne o zgodność art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d. z Konstytucją, między innymi z zasadą równości i ochroną własności. Sprawa czeka na rozstrzygnięcie, więc stan prawny może się zmienić.

Praktyka organów podatkowych na razie się nie zmieniła: po skierowaniu pytania do Trybunału Dyrektor KIS nadal odmawia zwolnienia przy samodzielnej wpłacie gotówki. W odpowiedzi na interpelację poselską nr 19058 Ministerstwo Finansów zapowiedziało natomiast wydanie interpretacji ogólnej w sprawie tego zwolnienia.

Jak przekazać pieniądze, żeby nie stracić zwolnienia

1. Policz, czy przekraczasz próg. Zsumuj wszystko, co dostałeś od tej osoby w tym roku i w 5 latach poprzedzających. Poniżej 36 120 zł forma przekazania nie ma znaczenia dla zwolnienia.
2. Niech przelew wyjdzie od darczyńcy. Najprostsza droga to przelew z jego rachunku na Twój. W tytule wpisz „darowizna od Jana Kowalskiego dla Anny Kowalskiej”.
3. Gdy darczyńca nie ma konta, niech sam wpłaci gotówkę. Ojciec idzie do banku lub SKOK-u i wpłaca pieniądze na Twój rachunek jako wpłacający. Dyrektor KIS uznał taką drogę za wystarczającą w interpretacji nr 0111-KDIB2-2.4015.158.2024.1.KK.
4. Sprawdź, czyje nazwisko jest na dowodzie. To jedyny dokument, który realnie przesądza o zwolnieniu. Jeżeli kasjer zaksięgował operację jako wpłatę własną, poproś o korektę od razu przy okienku.
5. Spisz umowę darowizny. Nie jest warunkiem zwolnienia, ale ustala datę, od której biegnie 6 miesięcy, i porządkuje dowody.
6. Złóż SD-Z2 w terminie. Sześć miesięcy od wykonania darowizny, do naczelnika właściwego urzędu skarbowego.

Co zrobić, gdy pieniądze już trafiły na konto z Twojej ręki

Cofnąć się nie da, bo liczy się faktyczny przebieg operacji, a nie jej późniejszy opis. Zostają trzy drogi.

Pierwsza to przyjęcie opodatkowania. Składasz zeznanie SD-3 i płacisz podatek na zasadach I grupy, z kwotą wolną 36 120 zł. Przy darowiźnie 100 tysięcy złotych podstawą jest nadwyżka ponad kwotę wolną, a nie cała suma.

Druga to wniosek o interpretację indywidualną albo spór z organem, z powołaniem na pytanie prawne skierowane przez NSA do Trybunału. Trzeba liczyć się z tym, że do czasu rozstrzygnięcia organy stosują wykładnię z uchwały III FPS 3/22.

Trzecia dotyczy wyłącznie spóźnionego zgłoszenia. Od 7 stycznia 2026 r. obowiązuje art. 4c u.p.s.d.: termin z art. 4a ust. 1 pkt 1 przywraca się na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przepis przewiduje też, że po przywróceniu terminu w wyniku skargi do sądu administracyjnego organ uchyla wydaną decyzję i umarza postępowanie. Przy darowiznach sprzed 7 stycznia 2026 r. art. 4c działa tylko wtedy, gdy sześciomiesięczny termin nie upłynął jeszcze w tej dacie (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 listopada 2025 r.). Wcześniej przegapiony termin dawało się odzyskać tylko wyjątkowo.

Przelew na konto sprzedawcy albo do spłaty kredytu

Osobna grupa spraw dotyczy pieniędzy, które darczyńca przelewa nie na konto obdarowanego, lecz od razu do jego wierzyciela. Tu orzecznictwo jest przychylniejsze, bo z dokumentów wiadomo, kto, komu i ile przekazał.

NSA dopuścił zwolnienie przy przelewie darowizny wprost na konto sprzedawcy mieszkania (wyrok z 18 kwietnia 2024 r., III FSK 51/22) i przy wpłacie na rachunek techniczny obdarowanego służący spłacie jego kredytu (wyrok NSA z 6 grudnia 2024 r., III FSK 539/23). W tej pierwszej sprawie NSA orzekł odmiennie niż skład siedmiu sędziów w uchwale III FPS 3/22, wskazując na inny stan faktyczny: pieniądze trafiły wprost do zbywcy nieruchomości.

Organy podatkowe traktują ten wyjątek wąsko i opierają go na interpretacji ogólnej Ministra Finansów nr PL/LM/834/10/BNJ/12/41 z 15 lutego 2012 r., która dotyczy wpłat na rachunek dewelopera. Zanim zaplanujesz taki przelew, sprawdź aktualne stanowisko organu w swojej konfiguracji.

Gdzie szukać pomocy

Jeżeli urząd zakwestionował Twoją darowiznę, liczą się terminy: 14 dni na odwołanie od decyzji i 30 dni na skargę do sądu administracyjnego. O tym, jak liczyć te terminy i co napisać, piszemy w tekstach o odwołaniu od decyzji administracyjnej i skardze do WSA. Gdy sprawa zaczyna się od pytania o źródło środków, przyda się też tekst o tym, co robić przy kontroli skarbowej.

Opisaliśmy także sytuacje, w których ktoś dostał pismo z urzędu i nie wie, od czego zacząć: zobacz Co się stało.

Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje stan prawny na dzień aktualizacji. Nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.